Gender.

Noem dit woord aan eender wie uit je omgeving, en de kans is groot dat je met grote, vragende ogen wordt aangestaard. En dan heb je het nog niet gehad over gender dysforie.....

Genderdysforie, travestie, transgenderisme, transsexualiteit, intersexualiteit,......
Wat is dat nu allemaal?

Om al deze verwarrende termen te kunnen verklaren, moet je eerst en vooral proberen te bepalen wat je verstaat onder "geslacht".
Hier bestaan er veel verschillende benaderingen, maar in zijn eenvoudigste vorm kan je zeggen dat we twee soorten, types van geslacht beschouwen :

• je fysieke geslacht, of sekse, bepaald door je uitwendige en inwendige geslachtsorganen, je chromosomen, ...
• je mentale geslacht, ook wel je gender genoemd: of je je man, dan wel vrouw, of zelfs een mengeling van beide voelt.

Traditioneel word je bij geboorte ingedeeld in één van twee groepen: bezit je een penis, dan word je geregistreerd als man, heb je een vagina, dan wordt je geregistreerd als vrouw. In onze maatschappij wordt dat dan je geslacht genoemd, en daarnaar verwijst men als je op een formulier een M of een V dient in te vullen.
Soms worden er echter ook mensen geboren waarbij het niet eenduidig te bepalen is of die nu een kleine penis, dan wel een grote clitoris bezitten. Hun uiterlijke geslachtskenmerken zijn dus niet eenduidig, en zulke mensen noemt men dan intersexuelen. Hun geslacht is dus niet duidelijk te bepalen.
Via de chromosomen (elke cel in ieders lichaam bezit deze) kan je ook een geslachtbepaling doen : heb je twee X-chromosomen, dan ben je officieel vrouw, bezit je een XY chromosoom-set, dan ben je een man.
Wel, om het nu helemaal af te maken, kan ik je zeggen dat er ook vrouwen met XY chromosomen bestaan (beroemdste voorbeeld is actrice Jamie-Lee Curtis, genetisch gezien is die mannelijk), en omgekeerd.
Je ziet het al: de zaken zijn niet zo simpel als men dikwijls wil doen uitschijnen.
Wat doet men nu met intersexuelen bij de geboorte-registratie? Er bestaan toch maar twee vakjes? Wel, zo gauw men kan, gaat men deze kinderen chirurgisch "aanpassen" aan één der twee geslachten, waarbij men zich baseert op de eigenschappen van de geslachtsorganen, de inwendige geslachtsorganen (baarmoeder of niet...), en zelfs de voorkeur van de ouders (echt !) voor een jongentje of een meisje.
Het echte drama begint echter als deze kinderen opgroeien en het eigenlijk niet eens zijn met de keuze die door anderen is gemaakt.....maar daarover later meer.

Interessant wordt het pas echt als je over het mentale geslacht begint. Dan hebben we het over "zich man voelen" of "zich vrouw voelen". Dat valt heel moeilijk te definiëren, valt ook veel moeilijker te meten en vast te stellen als, zeg maar, de aanwezigheid van een penis bijvoorbeeld.
Bij de meeste mensen - en dat is nou net ons drama en ongeluk - komt het mentale geslacht zeer goed overeen met het fysieke. Waarom is dat een drama? Omdat die mensen zich heel moeilijk kunnen voorstellen wat het betekent als die twee niét goed overeenkomen, en dus dikwijls weinig begrip kunnen opbrengen voor mensen waarbij dat het geval is.
Als die twee, je geslacht en je gender, niet overeenstemmen, dan spreekt man van genderdysforie: een gevoel van onbehagen (meer of minder sterk) met je gender; een verschil tussen je gender en je geslacht.
Hierin heb je dan ook weer gradaties, en om die uit te leggen neem ik het voorbeeld van een persoon die mannelijke fysieke geslachtskenmerken bezit, en zich min of meer vrouw voelt; het omgekeerde bestaat evengoed! Je spreekt dan van:

• travestie
  een man die zich graag op regelmatige basis als vrouw gaat kleden. Hier spreekt men eigenlijk niet echt van genderdysforie. Deze persoon kan zich perfect handhaven als man in de maatschappij, maar heeft de dwingende behoefte om af en toe een vrouwenrol te vertolken. Dikwijls is hier ook een sexuele dimensie aan : er is dan sprake van sexuele opwinding bij het zich verkleden als vrouw. Sommige vormen van fetishisme (simpel gezegd : het koppelen van een sterke sexuele opwinding aan bepaalde objecten, zoals kledij) vind je hier ook regelmatig terug : mensen die gewoon sexueel opgewonden geraken bij het dragen van lederen of laklederen kledij, hoge hakken of laarzen bijvoorbeeld. De grens is hier zelden scherp afgetekend, en dat maakt eigenlijk ook niet veel uit.
• transgenderisme
  hier spreekt men al echt van genderdysforie. Deze mensen hebben dan, in ons voorbeeld, mannelijke fysieke geslachtskenmerken, maar hebben anderzijds een sterk ontwikkelde vrouwelijke zijde qua gender. Zij hebben een hele sterke behoefte om in hun dagelijkse leven deze vrouwelijke aspecten aan bod te laten komen, zonder dat ze de uitgesproken wens hebben om volledig in een vrouwenrol te gaan leven, zonder een geslachtsaanpassende operatie (verwijderen van penis en teelballen, reconstructie van een vagina,...) te wensen. Dit is voor de maatschappij een vrij moeilijk te begrijpen grijze zone tussen mannen en vrouwen in, en zet alle definities van man en vrouw op de helling. Deze mensen hebben graag een androgyne (niet duidelijk man of vrouw, tweeslachtig) uiterlijk, en de verwarring is voor de omgeving heel groot: velen weten niet goed of je een transgender persoon nu met meneer of mevrouw aanspreekt, bijvoorbeeld. Via hormonentherapie (wel gewenst in sommige gevallen) kunnen deze mensen wel een zekere vorm van "feminisering" bekomen: het verkrijgen van een zachtere huid, meer vrouwelijke vetverdeling (bredere heupen,...), borstontwikkeling, een "beter gevoel". Stilaan begint de reguliere hulpverlening open te staan om deze mensen ook met een hormoontherapie te helpen, onder begeleiding van een psychiater en endocrinoloog. Een zekere aanwezigheid van een sexuele dimensie wordt, ook al is het een groot taboe, wel regelmatig vermeld bij transgenders. Hier is op zich niets fout mee, zolang het wordt opgevolgd dat er geen sexuele motivatie is om hormoontherapie te beginnen (gezien de zware sociale gevolgen voor een man met borsten).
• transsexualiteit
  meer ernstige vorm van gender dysforie : bij deze personen zijn de dysfore gevoelens zo sterk, dat ze hun fysieke geslachtskenmerken absoluut moeten laten aanpassen aan hun mentale gender gevoelens. Via hormoontherapie worden de mannelijke hormonen eerst onderdrukt, worden in een volgende fase vervangen door vrouwelijke hormonen (zodat de bovenvermelde feminisering al intreedt), gevolgd door een geslachtsaanpassende operatie (ook wel SRS, Sex Reassignment Surgery, genoemd). Deze personen gaan dan full-time als vrouw leven (in ons voorbeeld, omgekeerd gebeurt ook!), nog voor de geslachtsaanpassende operatie. Dit wordt ook wel de de-transsexualisering genoemd : na de operatie is de persoon niet meer transsexueel, maar leeft volledig in het andere geslacht.

> terug